ÑEPYRÛMBY   AKA    Ayvuryru’i    Mymba    Mbo’ekuaangatu   Mbykypyre    Ñemombe’u     Ñe’êpehê    Ñe’êporâhaipyre     Ñe’êryru
Ñoha’ânga    Ñorairô    Opaichagua    Sixto Figueredo     Ñe’êpukuaa     Ñe’êtekuaa     Purahéi     Tekoha     Tekombo’e     Tekopykuaa
Tembi’u     Tesâi     Tupâ jerovia     Jevy’a    
Yvyra

GUARANI ÑE’ÊREKOKUAA - TERMINOLOGÍA GUARANI
Ko togue ojehupi’ypy ko arangépe: 09.10.08 ha oñembopyahu ko árape: 22.06.08(Ñembopyahupyre: 3)

ÑE’ÊPORÂHAIPYRE - LITERATURA
(Rumilda Jarolín Gaona moatypyre)
 Guarani Hai'ymakuaaty ha Mbojojáva
Guarani Ayvu ñe'ẽyvoty rehegua Terminología obra poética

Rumilda Jarolín Gaona rembiapo, che reñóiva'ekue táva Ita - Paraguaýpe 18/04/55, 1977 guive 2006 peve aiko táva Quiindy – Laurelty- Paraguaýpe, ag࿧a akojey Itápe.
      Umi kuatia'atã ahupytyva'ekue ha'e: Profesora de Educación Primaria, Mbo'ehára  Guarani Ñe'ẽ ha reko rehegua, Guarani Ñe'ẽte Mbo'ekuaahára ha Mbo'erekokuaahára Guarani Ñe'ẽte ha Rekópe.
     Che mokyre'ỹve ahesa'ỹíjórõ Ñe'ẽporãhaipyre amoñe'easa térã ahai mombe'urã.
     Ko tembiapo  mbykymi rupive hi'ã ambohetave ambue tembiapo ojejapóva, ñane ñe'ẽ guarani oikotevẽ gueteri hetave  oñeha'ãva oñehesa'ỹijo ha oñembokutia porãve hag࿧ua hekopete, ha péichape ojekuaa porãve hag࿧ua.  
Ñane ñe'ẽ guarani umi ambue ñe'ẽicha avei ikatu oñemomba'eheta ha oñembopyahu ha'ére peteĩ ñe'ẽ hekotee, ojehai ha oñeñe'ẽva.
   Ko Guarani ayvúpe ahai ñe'ẽyvoty rehegua onohẽva che rembiaporãpavẽgui ombohérava, “Tembiaporape ñe'ẽyvoty ñe'ẽasarã España ñe'ẽgui Guarani ñe'ẽme” (Métodos para la traducción poética del Español al Guarani). Ápe amoñe'ẽasa ñe'ẽyvoty ñe'ẽpapára Paraguaigua (Emiliano R. Fernández, Manuel Ortiz Guerrero,  Carlos Miguel Giménez) ha tetã ambuegua rembiapokue (Gabriela Mistral, Alfonsina Storni, Juana de Ibarbourou).

Guarani - Castellano

A
Akãngua (mente): Akãkua. Py'amongeta, ñe'ẽ ñe'ãme.
  Kuaa. Katupyry, teko añetegua  ñembojehegua
  tekoháre. Tekokuaa. Apytu'ũ.
Akãreñói (creación): Mba'eapo. Ñe'ẽporãhaipyre apo.
  Tembiapo apo katupyrýpe. Moñepyrũ/moña. Apopyre.
Añete (verdad): Mba'e oje'e térã ojejapóva añetehápe,
  ikatúva jehecha. Japu'ỹva. Añeĩ. Añetépe. 
Añetegua (auténtica): Añete. Hekopegua. Pe ha'etéva.
  Ojepurukuaa ñe'ẽpehẽtai ite térã ete oñemombareteve hagua
  pe oñemoañetéva (iporãite, agueruete). Jekuaaporã, jekuaa
  añete. Jeroviaha añetéva. Oñemoneĩva térã oñemboheko
  añetéva; jerovia pavẽgua ojapóva.
Ao vera (raso): Joja, sỹi, perõ. Aorã pererĩ sỹi ha overa.
Apoha (artista): Temiporãjára, tembiapoporã apoha, 
  tembikuaajára, apokuaahára, apohára. Ikatupyrýva hembiapópe.
Apokuaapy (arte): Porãguerojera, mba'eporã'apopy, mba'eapo,
  tekoporã. Katupyry. Apo porã rape. Tekokuaa. Ta'eve (ra'eve,
  ha'eve). Mba'ekuaa. Mba'eapopyre térã ñemoheñoipyre
  jeporekahárare. Teko porã rape mbo'e. Tape, pokarẽ.
Apokuaapygua (artística): Oĩva térã ha'éva apokuaapygua. Ha'e
  mba'eapo apokuaapyre.
Apoykapy (norma): Teko, tekoporã. Ñeha'ã, sarambi'ỹ, kare'ỹ,
  jepokuaa. Irundykue  ojepurúva yvyra, ita térã ambue mba'ére.
Arandureko (cultura): Arandupavẽ, arandupy, rembikuaa arandu,
  tembikuaa, arandukuaa, kuaakue, ñemoarandu. Saite'ỹreko,
  jetavy'o.
Aravera (relampaguea): Vera, aratiri.

Â
 (alma): Ânga, pytu, teko, korasõ.
Ându (sentido): Andu, andureko, anduha, he'iséva, oñembyasýva,
  oguerombyasýva, temiandu. Oguereko térã omohesakãva
  temiandu. Ipochyreíva. Ẵga ikatúva oñandu tetepýpe oikóva
  mba'e okaguiogua rupive. Katupyry térã kuaapy mba'eaporã.
  Mba'éichapa jehechakuaa tenda ñemyirã.
Ângapypegua (Lírica): Ñe'ẽyvotyete, ñe'ẽpotyete. Ñe'ãgui
  opupúva purahéi.
Âho (suspiro): Pyahẽ, py'aho.

H
Haimbyky (resumen): Haimbykypy, ñe'ẽmbyky, ñemombyky,
  haipavy. Haipyre ñemombyky oñeguenohẽvo chugui
  ikuaarapo, oñekotevẽkuete; ikatu oje'évagui avei.
Haisỹimbyre (prosa): Ñe'ẽhaisỹi, ñe'ẽsyry.
Hasy'ikuaa (metafísico): Ñypytũ, mba'e, omogotyove, kuaa.
  Ha'e tembikuaapavẽ pehengue oñe'ẽva ava ha'ehaichaite
  ha hekópe, iñepyrũ ha hekokatu ypýre.
Hayhurasa (adorar): Tupãitũ, ñakãity, ñesũpehẽ, jayvy jepoyhu
  ha tayhupápe, momba'e, rohory, momba'e guasu, hayhueterei.
Hekopyta'ỹva (veleidad): Mbatara, pyta'ỹ, jerova, ñembyekovia,
  jere, py'aheta.
Hi'otĩva (pudorosa): Hi'otĩrasáva.

I
Ijojaha'ỹva (excepcional): Sapy'a py'a, iporãitereíva, oĩporãva.
Iñyke'ãva (oblícuo): Karapã, kechẽ,karẽ, ñyke'ã. Apejoja kare'ỹ
  ári oikóva takamby karẽva.
Itajure (joya): Jeguaka, mba'ehepy.
Itarovy (esmeralda): Itaverovy, itaveky, itaovy. Pira
  ojoguáva mbusúpe.

J
Jasyrata rehegua (sideral): Mbyja rehegua. Mbyja, yvága rata,
  yvága resa, mbyja ko'ẽ.
Javeve (según): adv. Ikatu; prep, icha, háicha, rõ, ramo.
  Mba'e ñeimo'ã. Ñe'ẽpehẽtai ñe'ẽ riregua.
Jehasa asy (pobreza, penuria): Tembiasa asy, mboriahu.
  Péva ikatu oiko opa mba'e ñekotevẽme: tembi'u'ỹ, óga'ỹ, ao'ỹ, ñemoarandu'ỹ ha hetave.
Jehepyme'ẽ Tembiapopavẽre (Premio Nobel): Jopói temime'ẽ tembiapo pokatuvévare.
Jekuaa'ỹ (misterio, destino):  herug࿧ua, ñemimby, kañymby.
  Poravi, pane. Jeroviapykatu kirito reheguápe oiko jerovia
  rupivente. Mba'e kañymby jeroviapykatu kirito reheguápe.
  Po'a'ỹ, po'a. Mba'e jehu joajupa ojehecháva tekotevẽha ha
  ikatu'ỹva ijejoko.
Jeporavopyre (sistema): Mba'ejepururape, mba'eatyrape, mbo'ereko, tekoatyrape, tapereko, tapembo'e, aporape, tembiaporape. Jepokuaa, sarambi'ỹ, hekópe, joapy oñondive. Mbojojaha aty mba'epururã oñoñopẽva oñondive. Tapereko tembiapo aporã. Tetã rekokatu sambyhyrã. (Oguerekóva ñemopeteĩ añete sara'ãha, gramo, aravo'ivépe. Pohyikue ra'ãha ha ta'ã oguerekóva iguapyha pukukue ta'ã. Pirapire aty peteĩ tetãmegua. Ñembohysýi mba'ekuéra sa'ỹijoreko oĩháicha ipapu ipype. Yvagarata aty).
Jepopeteheta (salvas): Mbokapu, mbokapupororo, jepopete. Tembi'u ha jey'urã ñeha'ã yma ojejapova'ekuemi réi ha karai guasukuérape g࿧uarã. Ñemomaitei, jeguerohory ñeg࿧uahẽ porãre. Ñemomaitei ojejapóva mboka ñembopúpe.
Jepurupy (pragmática): Mba'e ijepurupýva.
Jepy'apy ( tortura): Ñenupã, mbyepoti. Jehasa asy. Hetemano.
Jerepyre (inversa-invertir): Ipy gotyo, okuchívo, opývo. Ñemoambue tysýi, ñemyirã térã oñemoĩva ambuetére. Pirapire ñemomba'apo ñembohetaverã. Aravo jepuru tembiapo porãme.
Jerure (oración): Ñembo'e. Tupãmongeta. Ñe'ẽjoaju. Ñe'ẽ ojejapóva atýpe oñepy'amovã hag࿧ua ohendúvape térã omokyre'ỹ hag࿧ua. Mba'e jerure ojejapóva Ñandejára ha Marangatukuérape.
Jokuaa (relación): Joayhu. Joaju. Ñemombe'u, mombe'upy, mombe'upyre. Techa, juecha. Mombe'upy mba'e oikóvare. Joaju ikatúva oĩ peteĩ mba'e ambue ndive. Joaju, ñomomgeta ikatúva oĩ ava ava ndive. Tysýi térã ñembopapapy mba'e térã térakuéra oguerekóva oñondive. Joaju oĩva mokõi ñe'ẽndy peteĩ ñe'ẽjoajúpe. (Papapykuaápe mba'e reko hechaukaha oĩva peteĩva térã heta atýpe).
Jokuairape (política): Tetã mba'ére ojepy'apýva, heko porã, tetã sãmbyhykuaa. Tembiapokuaa oñemboguata hag࿧ua mba'e, térã tape ajepurúva ojehupyty hag࿧ua mba'e potapy. Tekuairã mbo'e, tekorãvoña.

K
Katupavẽ (omnipotencia): pu'akapa, katupa.
Katupyry rechauka (mérito): Terakuã porã, ãngatupo. Mba'ejehupytykue, tembiapokuére ojehupytýva, tembiapo rerohoryha.
Kuaapytee, kuaa'ypy (ideología): Ñemo'ãngáva, teroviahangatu. Kuaarapo mbo'e, potapyrembo'e, kuaarapo.
Kuaara'ã (teoría): Apytu'ũroky, añete rape, kuaa'aty. Kuaa oñeimo'ãva isãsoha opa mba'e purupýgui. Hupytyrã oñemoĩva tembikuaatýpe térã tekotevẽvéva upévagui.
Kuatia'i oporomomarandúva (panfleto): Haipyre


 

 

  poromoherakuãvaiha. Tembiapo tembikuaa térã ñe'ẽporã
  rehegua iporohekáva.
Kunu'ũ (ternura): Tayhu, kyrỹi.

M
Mimbi
(fulgor): Vera, tendyña, jajái.
Mombe'u nunga (connotar):  Hechaukavy, hechauka
 mo'ã, karẽhápe hechauka. Ñe'ẽ he'ise'etáva oguereko
 peteĩ hapotee ha ambuekuéra hapoyke.
Mombe'uhára (exponente): Hechaukahára, muesakãhára,
 teko ñemoĩ kyhyje rapépe. Papapy ojepurúva ojehechauka
 hagua mboýpepa oñembohetavéta ambue papapy.
Mombe'upyrã'ỹ (inefable): ikatu'ỹva ja'e, iporãitereíva.
Mosã (cautivo):  Jurapyre, moakasã, monambipyre, tembijokuái.
Myangekói (acosar, molestar): Mbyaju, moñeko'õi, hesako'õ,
 picha, monguerái, moña. Kavaju ñemoñani.
Myesakãmby  (interpretar): Mba'e reko ñemyesakã Ojejapo
 térã ojekuaauka peteĩ mba'e ojehechaháicha térã
 oñehenduháicha. Kũmby. Tekora'ã. Kuaa. Jehechauka
 ñoha'ãnga térã puraheireko térã jerokyjegua.

MB
Mba'e jehechapyrã
(prodigio): Pokatu, Tupãño rembiapo, mba'e oikokatu'ỹva, techapyrã, mba'eguasu.
Mba'eapo (generar): japo, moñemoña.
Mba'echapyrã (milagro): Mba'erechapyrã, techapyrã, ñemondyitáva, mba'e oikóva ha'aro'ỹhágui, mba'e ñanemondýiva.
Mba'eha'ãharekogua (deportiva): Mba'era'ãreko, ñeha'ãhag࿧ua, ha'ãháva. Ñembosarái.
Mba'ehechapyrã (prodigio, milagro): Mba'eguasu.
Mba'ereta tembiasakue (riqueza histórica): Mba'ereta'aty hembiasáva.
Mba'ero (acíbar): Áloe, ka'avo. Ro, rokue. Ñeko'õi, jahéi, py'avai, tovasy, tovapoi.
Mba'embyrã (dechado, modelo): tape porã rechaukaha, ta'angarã.
Mbojavo'ói (implicar): Mboja, he'ise, hechauka.
Mbojehegua (adaptar): Mohenda, mbojuehe, mbojepokuaa, mbojoja.
Mbojoyvy (Calco): hai'angaha'ã, ha'ã

Ñ
Ñe'ẽ ohechaukasevéva
(connotación):  Mbohechaukavy
Ñe'ẽasa (traducción): Mbohasa, mbohasa ambue ñe'ẽme. Mbojere, mbohasa.
Ñe'ẽasahára (traductor): Mbohasahára, ombohasáva ambue ñe'ẽme.
Ñe'ẽhaingatu (prosa poética): ñe'ẽsyrypoty.
Ñe'ẽmbohasaha (intérprete): Máva omyesakãva térã omombe'úva ambue hendáicha térã ambue ñe'ẽme. Oporohekora'ãva, tekora'ãhára. Ñe'ẽmbojehupára.
Ñe'ẽmbojevy (retrucano, retrucar): Mbohavái, ñe'ẽjoapy, ñe'ẽreity, ñe'ẽjoko.
Ñembojojahakatu (equivalencia): Mbojojaha, mbojojáva, ñembojoja. Mokõi mba'e ojojáva.
Ñe'ẽmondo (transmisión, transmitir): Ñe'ẽjegueraha, ñemomarandu, ñembohasa.
Ñe'ẽporã rehegua (literario/a): Oĩva ñe'ẽporãhaipyrépe. Apokuaapy oipurúva ñe'ẽ hembipuru ramo.
Ñe'ẽpyaha (composición): Pyahakuaaporã, ñe'ẽjoaju, ñe'ẽrapojoajutee, pyahapy, jejapo, mba'eapopy, jehaijegua.
Ñe'ẽrei (delirio): Angekói, akanundu ñe'ẽ, kéra, tarova, hekope'ỹ, añete'ỹ., arakuaave'ỹ, tavy.
Ñe'ẽrysýi (verso): Ñe'ẽjojapyre, ñe'ẽpoty, ñe'ẽyvoty, ñe'ẽpapaha, haijojapyre.
Ñe'ẽyvoty mondo (epigrama): Ñe'ẽpoty mbyky rory, ñe'ẽ jopi.
Ñe'ẽyvoty mbyky (oda):  Purahéi, ñe'ẽapytĩ.
Ñemoambue ñe'ẽnguévo (Modulación): Ñemoambue japurahéivo.
Ñoa'ã (concurso): Ñepytyvõ., ñombohovái, ñombojoja,
  hovaira'ã. Ñehenói ojejapóva mba'aporã ha ojeporavo
  umi oikuave'ẽ porâvéva.

O
Omopirĩva
(dramática): Mba'ejehu guasu

P
Porangareko
(bendecir): Hovasa, mbohavasa, mongarai, mbotuicha.
Porãvereko (estética): Tetejojarã, moporãverã, apoporãva, tembiapoporã.
Potapy (postulado): Añetete, ojejeruréva, potaha, añeteguaichagua, kuaaypy.
Po'a'ỹ (infortunio): Jeiko'asy, tekomarã, pane, tembiasa'asy, vaípe jeiko.
Pu'ã (enhiesto): Ñembo'y, kare'ỹ, ñembo'yporã.
Py'aguapy (sosiego): Py'apytu'u, pytuẽ, akãguapy, pytu'u, apyryve, mytue, myi'ỹ.
Py'aheta (escrúpulo): Py'amokõi, ñemondýi, py'amirĩ, ñanembopy'a peteĩriva.
Py'angata (pensamiento, idea): Ẵnga'u, akãngeta, akãreñoingue, temimo'ã, ñeimo'ã, temiandu, py'amongeta, py'aho, apytu'ũ roky, py'amongetagua.
Py'apy (quebranto): Py'angekói, mba'embyasy.
Py'apy (sufrir): Hasa'asy.

S
Saite
(indómita): Sagua'a.

T
Tape
(modo): Tekoguáva, ñe'ẽteko, kokatu, lája, ícha, hova, ape.
Tarara  (crujir): Pururu, pururũ, terere, chiã, pororo.
Tataindypuku (cirio): Tatarendy, tataindy.
Techagi (tolerancia): Heja, ñembotavy, jeheja, jehechakuaa, hejarei, kuaa.
Tekoverãitépe (personalidad): Tekove arandu, tekove poguasu, avateĩmby, teko, tekoverãite.
Tekoyvate (dignidad): Tekouvichaha, tekoaruã, tekojeroviaha, marãngatuha, marãngatukue, mba'eguasu.
Tembiapo guata (proceso): Apopa'ỹva, ñemba'apomboguatapy,  ñemba'aporechaukapuku, ñemohembiapovore.
Terakuã porã'ỹ (mácula): Marã, ky'akue, porombovaíva.
Terakuã porã (blasón): Mimbi, jajái.
Tũpareko (Deidad): Oikóva Tũpa rekóicha.
Tysýi (serie): Apesã, ojoapykuéri, irũ, joaju.

V
Verapy
(gloria): terakuã, jajái, mimbi, vy'a

Y
Ymaguare
(medieval): Arambytegua.
Yvi (hebra): Tovykã, inimbo sã, po, tyvi, tyvikã, hyvikue.
Yvy'apu' a (orbe): Yvy'apu'a, yvy'apu'avusu, yvy'apu'akue,
  yvytuichakue, yvy opakatu.

 

ÑEPYRÛMBY   AKA    Ayvuryru’i    Mymba    Mbo’ekuaangatu   Mbykypyre    Ñemombe’u     Ñe’êpehê    Ñe’êporâhaipyre     Ñe’êryru
Ñoha’ânga    Ñorairô    Opaichagua    Sixto Figueredo     Ñe’êpukuaa     Ñe’êtekuaa     Purahéi     Tekoha     Tekombo’e     Tekopykuaa
Tembi’u     Tesâi     Tupâ jerovia     Jevy’a    
Yvyra

 

GUARANI

ÑE'ÊNDY

< ÓGA

PYAHU

TYSÝI

$JOGUA$

PORANDU

HEKAHA

Aopo’i    Arandupy    Artesanía    Avarekokuaa   Ava’atykuaa    Auf Deutsch   Cháko Ñorairô    Estampillas    Im Português    In English    Kuatiañe’ê’i
 Mombe’ugua’u    Mombe’upy  
Mombe’ugua’u    Mombe’urâ    Moñe’êrâ Guaraníme    Mymbakuéra    Ñe’êpoty   Ñe’êkôikuaa    Ñe’êryru    Ñe’êtekuaa
Ñoha’ânga    Ñorairô Guasu    Opáichagua    Purahéi    Reducciones    Ta’angaryrýi    Tekohasapyre    Tembiasakue    Tendarerakuaa   Te’yikuaa
Tuja/Jeiporupyre    Tupârehegua   Yvyra - Ñana


TEKAHA

www.guarani-raity.com.py

 

Búsqueda personalizada

  web

 

Búsqueda personalizada


 

GUARANI RAITY
 Pumbury Isâva: (00595-21) 227 234,  Pumbyry Popegua: (00595) 982 100 959
CORREO GUARANI RAITY.COM.PY
  -  www.guarani-raity.com.py
Juliana Insfrán (Ex Las Perlas) 3562 c/Rafael Franco, Asunción, Paraguay

GUARANI
MULTIMEDIA

YTY
BASURA

DEPORTES
SPORTS

APRENDA
GUARANI

PARACANOPY2

ayvu-maraney_web_doble

TAEKWONDO11

ÑE’Ê

 GUARANI AYVU
Terminología

GUARANIRAITY_DOBLEWEB_gif

taangaryryi_video_Ok


2018

 

 

TENONDE
INICIO
HOME

TYSÝI
GUASU

YVOTY_SA'YJU

INICIO

Abreviatura

Alimentación

Afijos

Animales

CITTIG

Diccionarios

Didáctica

Educación

Fiestas

Fonética

General

Gramática

Guerra

Hábitad

Informática

Literatura

Sixto Figueredo

Música

Narracion

Medicina

Plantas

Psicología

Religión

Teatro

 

GUARANI MULTIMEDIA_LECCIONES_DE_GUARANI_120x120
Guaraní Multimedia